Het valt niet mee om jezelf opnieuw uit te vinden, wanneer iedereen om je heen je meteen terugduwt naar de plek waar ze je al jaren hebben neergezet. Je driedelige pak inruilen voor stranduitmonstering en gewoon naar je werk gaan, valt niet goed in je sociale omgeving, en het helpt je ook niet. Je kunt niet alles tegelijk hebben. Je hebt een nieuw podium nodig met een nieuw publiek, in ieder geval voor een tijdje. Daarom is het geen goed idee om een deel van je oude omgeving mee te nemen, zelfs niet je beste vrienden. Mensen die van je houden zullen dit misschien niet leuk vinden, en jij misschien ook niet. Maar het is noodzakelijk.
En hier hebben we een probleem. Voor bijna iedereen is het erg stressvol om helemaal alleen in een nieuwe, vreemde omgeving te zijn. Voor veel mensen is het een nachtmerrie. En dat is precies NIET wat je nodig hebt. Je hebt dus een nieuwe omgeving met nieuwe mensen nodig, maar je moet je er wel veilig voelen. Dit wordt meestal opgelost door een kunstmatige sociale omgeving te creëren, met mensen-net-als-jij. Een retraite, een lange zeiltocht op een grote boot, een pelgrimsroute lopen met een groep andere pelgrims. Dit zijn prima opties, maar geen ideale oplossingen. Je nieuwe omgeving moet, bij gebrek aan een beter woord, “echt” zijn. Je hebt daar een duidelijke rol nodig, je moet deel uitmaken van die sociale omgeving. Zonder een vorm van verantwoordelijkheid (ja, ik weet het, ik weet het, dat is precies waar je meer dan genoeg van hebt, dat weet ik), maar zonder een vorm van verantwoordelijkheid is het allemaal maar doen-alsof, oppervlakkig vermaak. Ik heb zelden meegemaakt dat zelfs een maandenlange retraite vol oosterse wijsheid of creatieve expressie iets blijvend verandert, en dat is precies omdat er geen enkele verantwoordelijkheid aan verbonden is. Het voelt misschien fijn om deel uit te maken van een select gezelschap van waarheidszoekers of onderschat talent, maar zonder verantwoordelijkheid is het allemaal een spel, en je verandert niet door vrijblijvende spelletjes te spelen.
Je hebt een rol nodig in die omgeving, je moet deel uitmaken van een sociaal netwerk waarin je een positie hebt, die verantwoordelijkheden en verplichtingen met zich meebrengt. Je wilt vrij zijn, maar vrijheid is niet het ontbreken van verantwoordelijkheid. Vrijheid zonder enige eisen is een hel van betekenisloze verveling, en bovendien help je jezelf er niet mee te veranderen. Als je gewoon ergens voor betaalt en behandeld wordt als gast (of nog erger, als klant of patiënt), gaat er niet veel resetten in je hoofd, omdat je helemaal geen nieuwe rol krijgt.