Jaren geleden las ik een bumpersticker:
“Dit is de eerste dag van je nieuwe leven. Vertel dat maar aan je lever, vertel dat maar aan je ex-vrouw”.
Ja, helaas moeten we soms een scheiding doorstaan en de gevolgen daarvan verwerken, of, misschien nog erger, zitten we vast in een relatie die echt slecht en schadelijk is geworden, verliezen we onze interesse in ons werk, of worden we ontslagen of juist weggepromoveerd. Ouders worden ouder, of zijn overleden, kinderen zijn volwassen geworden en hebben het huis verlaten. We beginnen te beseffen dat we niet meer op de weg omhoog zitten, maar op de weg naar beneden, en dat de wereld niet langer een speeltuin is vol beloftes en beloningen. We beseffen met angstaanjagende helderheid: als we betekenis en geluk in ons leven willen, zullen we zelf moeten uitzoeken hoe dat moet, en dat terwijl we alle ballast van de jaren met ons meedragen.
Gelukkige mensen vragen zich niet af wat de zin van hun leven is. Heel bange mensen ook niet. Alleen mensen die echt vastzitten, stellen deze vraag. We willen aandacht! We willen aantrekkelijk zijn! We willen bewondering, of op zijn minst erkenning! We willen belangrijk zijn, of op zijn minst ertoe doen! We willen geld, en als we geld hebben, willen we meer geld! We willen betekenis! We willen zoveel, en we krijgen zo weinig, en hoe ouder we worden, hoe minder we lijken te krijgen. Ik weet het, sommige gelukkige mensen lijken hier moeiteloos mee om te kunnen gaan, of er zelfs gewoon aan te ontsnappen. Ik was niet een van hen, en ik vermoed dat jij dat ook niet bent, want anders zou je dit niet lezen.
Ik ben psycholoog, en ik leid ook Divemasters op voor de kost. Door de jaren heen heb ik een specifiek soort mens bij mij op de stoep zien verschijnen: midden veertig tot midden vijftig, succesvol op papier, maar behoorlijk gebroken van binnen. Ze komen niet om te leren werken in de duikbranche. Ze komen omdat er iets in hun leven is opgehouden te werken en ze niet weten wat ze daarmee aan moeten, dus hebben ze gewoon een ticket gekocht en zijn gaan duiken.
En het werkte!
Dit boek is mijn pleidooi — de beste verklaring die ik kan geven — voor waarom een Divemaster-opleiding gecombineerd met wat basispsychologie een van de meest effectieve manieren is om een levenscrisis het hoofd te bieden, en waarom het ook voor jou zou kunnen werken.
Ik weet precies welke clichés je te horen hebt gekregen (als je tot de gelukkigen behoort die iemand hebben om mee te praten) of hebt gelezen. Laten we eens kijken:
De tel-je-zegeningen-aanpak:
“Kijk toch eens naar alles wat je nog hebt!”
“Je hebt in ieder geval je gezondheid nog”
“Het gaat prima met je kinderen”
“De meeste mensen hebben veel minder dan jij, en zouden zo met je willen ruilen.”
De wees-een-dappere-soldaat-aanpak:
“Je mag trots zijn op wat je hebt bereikt! Richt je daarop!”
“Het leven gaat door. Gedane zaken nemen geen keer. Ga ervoor!”
“Ga op een datingsite, zoek iemand nieuws. Blijf niet rouwen en alleen zitten.”
De magische-oplossing-benadering:
“Wat jij nodig hebt is even eruit. Ga lekker op vakantie ergens naartoe.”
“Zoek hulp. Ik ken een vriend/dokter/psycholoog/geestelijk begeleider/yogaleraar/geloofsgenezer/boeddhistisch leraar die heel goed is”
“Koop toch mooie kleren, een grote auto, laat een plastische operatie doen en gedraag je alsof je weer jong bent! Het leven begint bij 40!”
De streng-maar-liefdevol-benadering:
“Nou, als je je zo voelt, verkoop dan alles en word monnik.”
“Weet je wat, breng eens wat tijd door met mensen die een écht zwaar leven hebben, en kijk of je dan nog steeds zin hebt om te klagen.”
“Wat had je dan verwacht, liefde en vrede en eeuwige jeugd en geluk? Word eens volwassen!”
Herkenbaar? Herkenbaar. Hebben ze gelijk? Ja, dat hebben ze. Heeft het geholpen? Nee, dat heeft het niet. Waarom werkt dit advies dan niet, ook al is het goed bedoeld? Omdat het je niet vertelt hoe je dit allemaal moet doen. Hoe ben je 24 uur per dag dankbaar voor je gezondheid, of blij met wat je nog hebt?
Als we zin willen, en een doel, een “waarom” dat ons motiveert om een “hoe” vol te houden, dan moeten we dat zelf vinden. Voor de meeste mensen in hun twintiger jaren is een “waarom” makkelijk te vinden (aan de bak komen, een partner vinden, kinderen krijgen en alles wat daarvoor nodig is). Maar een “waarom” vinden wanneer je daarin al enigszins geslaagd bent, op je 35e, 45e, 55e, of wat dan ook, is veel moeilijker. Wat nu? En waarom?
Eén ding is zeker: je wordt niet jonger, en je wordt niet gelukkiger door gewoon af te wachten. Een van je problemen is: je denkt dat je tijd hebt, en belangrijkere dingen te doen. Nou, de begraafplaatsen liggen vol met onvervangbare mensen die dachten dat ze genoeg tijd hadden om te veranderen. Het spijt me. Je kunt je situatie maar beter serieus nemen en doen wat er gedaan moet worden. Zelfs als je daar bang van wordt, en anderen er boos om worden. Je verspilt kostbare tijd met ongelukkig zijn, wachtend op een wonder.
Er is een beroemd toneelstuk genaamd “Wachten op Godot”. Misschien ken je het. Twee zwervers, treurige verliezers genaamd Vladimir en Estragon, staan op een leeg toneel. Ze praten over wie ze zijn (ze weten het niet, en ze herinneren het zich niet), en hoe ze wachten op een zekere meneer Godot. Ze weten niet zeker of ze op de juiste plek zijn, of op de juiste datum, of het juiste tijdstip. Ze weten niet zeker hoe deze meneer Godot eruitziet. Sterker nog, ze weten niet eens wie hij is. Als ze er goed over nadenken, weten ze niet eens zeker of ze wel een afspraak met hem hebben. Of waarom. Maar ze redeneren en redeneren met elkaar en komen steeds tot dezelfde conclusie: beter niets doen en wachten. Misschien komt hij nog opdagen. En dit gaat maar door, en door, en door, en door:
Estragon: Ik kan niet zo doorgaan.
Vladimir: Dat denk jij.
Of:
“Waarom zijn we hier, dat is de vraag? En we mogen ons gelukkig prijzen, want we kennen het antwoord toevallig. Ja, in al deze immense verwarring is één ding volstrekt duidelijk. We wachten tot Godot komt... We zijn geen heiligen, maar we zijn onze afspraak nagekomen.”
En zo maar door. Als je dit stuk ziet of leest, krijg je zin om op te springen en te roepen: DOE IETS. WAT DAN OOK. HET MAAKT NIET UIT. IETS.
Ik weet iets wat je kunt doen. Ik heb het keer op keer zien werken. Maar laten we eerst kijken wat je nodig hebt om er überhaupt weer uit te komen.